Dossier: NIVRA
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 21 april 2006

Het bestuur van het NIVRA
Postbus 7984
1008 AD Amsterdam

Betreft: Commentaar bij 'BBV: Ei van Columbus?' ('de Accountant' april 2006)

Geacht bestuur,

In 'de Accountant' van april 2006 verscheen in de rubriek 'de Overheidsaccountant' een allerbedroevendst slecht artikel over de nieuwe wettelijke voorschriften voor jaarrekeningen van gemeenten en provincies. Een artikel boordevol fouten, halve waarheden en niet begrepen zaken. Een artikel waarin in aparte kaders verwezen wordt naar mijn persoon en mijn activiteiten terzake van het ontstellende verschijnsel dat jaarrekeningen van veel gemeenten en provincies een ronduit misleidend beeld geven, en dat uitspraken van mij citeert die kant noch wal raken. Ik distantieer mij geheel en al van elke van mij in dit artikel aangehaalde uitspraak.
Ik verzocht met brief van heden de redactie van 'de Accountant' bijgaand door mij geconcipieerd artikel zo spoedig mogelijk (onverkort!) te plaatsen. De lezer van 'de Accountant' heeft zo langzamerhand wel eens het recht de werkelijkheid te vernemen, vind ik, bovendien op een wat hoger wetenschappelijk niveau dan (bij voorbeeld) het door mij gewraakte broddelwerk. Ik meldde de redactie het op prijs te stellen dat mijn artikel geplaatst wordt zonder enig commentaar er bij van wie dan ook.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef



Ter plaatsing in 'de Accountant'


Jaarrekeningen van veel gemeenten en provincies: broddelwerk
Accountantsverklaringen bij deze jaarrekeningen: broddelwerk

Leo Verhoef

In 'de Accountant' van april 2006 verscheen in de rubriek 'de Overheidsaccountant' een allerbedroevendst artikel over de nieuwe wettelijke voorschriften voor jaarrekeningen van gemeenten en provincies, het zogenoemde BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). Het artikel citeert uitlatingen van mij over dat nieuwe BBV en brengt ze met elkaar in een zodanige samenhang dat ik mij volledig hiervan distantieer.

Klachten
De auteur van het artikel begint in een apart kader al met ten onrechte te stellen: "Leo Verhoef is al jaren de grootste criticaster van de wijze waarop gemeenten hun jaarrekening opstellen". De auteur heeft er dus helemaal niets van begrepen. Correct was geweest: "Leo Verhoef heeft al jaren zware kritiek op de wijze waarop veel gemeenten hun jaarrekeningen opstellen." Dat is iets heel anders! Vervolgens zegt de auteur: "Zijn grootste klacht: gemeenten zetten bepaalde posten, zoals pensioenverplichtingen en vakantiegelden, verkeerd op de balans. Hierdoor doen ze zich armer voor dan ze in werkelijkheid zijn. Zouden ze deze posten op de juiste manier vermelden, dan zou de reden vervallen om OZB jaarlijks te verhogen." Klinkklare onzin! Door het niet opnemen van dit soort verplichtingen doen veel gemeenten zich juist rijker voor dan ze in werkelijkheid zijn! Mijn grootste klacht is echter dat veel gemeenten (voor veel provincies geldt hetzelfde) allerlei baten en lasten, vaak in grote tot zeer grote omvang, buiten de winst-en-verliesrekening laten dan wel allerlei bedragen in de rekening opnemen die in het geheel geen baten en/of lasten zijn. Hierdoor is wat als saldo van alle baten en lasten wordt gepresenteerd, niet het saldo van de baten en de lasten. Veel gemeenten hebben op deze wijze in de afgelopen jaren een heel veel lager saldo gepresenteerd dan het werkelijke saldo. Landelijk gaat het om miljarden euro's! Met heel veel kwalijke gevolgen van dien. Zoals zonder enige noodzaak geheven OZB of verhogingen daarvan. Zo was het resultaat van gemeente Amsterdam over de jaren 1998-2004 niet 70 miljoen euro, zoals gemeentebestuur en accountant ons uit de winst-en-verliesrekeningen willen laten geloven, maar in werkelijkheid zo'n 2,3 miljard euro meer. Wanneer de lezer bedenkt dat de opbrengst van de OZB in dezelfde periode circa 960 miljoen euro bedroeg, ziet de lezer in één keer de uiterst schadelijke gevolgen van deze ongekende boekhoudfraude. Een boekhoudfraude overigens waarvoor Justitie z'n bed niet uit wenst te komen, gezien de seponering van de aangifte daarover.
Voorts is mijn klacht dat er in de jaarrekening van menige gemeente geweldig amateuristisch geknoeid wordt met de vaste activa en de daarbij horende afschrijvingskosten, met het toch meer dan subtiele onderscheid tussen eigen vermogen en voorzieningen, met de verwerking van vooruitontvangen subsidies, met de verwerking van winsten op tarieven die kostendekkend zouden moeten zijn, en met het (tot de goede hoogte) opnemen van bijvoorbeeld pensioenverplichtingen en van zoiets als vakantiegeld- en vakantiedagenverplichtingen, waardoor wat als eigen vermogen gepresenteerd wordt, verre van juist is. In schrijnende tegenstelling tot alle goedkeurende accountantsverklaringen bij deze jaarrekeningen geven deze jaarrekeningen dus in het geheel geen betrouwbaar beeld van de omvang en de samenstelling van het vermogen en het resultaat!

Plicht tot misleiding?
Steeds maar weer, ook door de auteur van het gewraakte artikel, wordt gesuggereerd dat het opmaken van dit soort jaarrekeningen verplicht is volgens de vroegere Comptabiliteitsvoorschriften en nu (vanaf de jaarrekening 2004) het nieuwe BBV. Deze bewering is grotendeels onjuist (het is hier niet de plaats dit verder uit te werken), maar helaas deels wèl juist. In ieder geval is de bewering onjuist voor het buiten de rekening laten van baten en lasten. De CV schreven in artikel 27 zelfs expliciet voor dat de rekening het saldo van alle baten en lasten moest weergeven. Helaas was de praktijk dus anders.
Wat betekent dit voor de accountantsverklaring? In zoverre het opvolgen van (vermeende interpretaties van) CV c.q. BBV leidt tot een onbetrouwbare (in het vreemde accountantsjargon: niet getrouwe) weergave van omvang en samenstelling van vermogen en van resultaat, moet de paragraaf in de accountantsverklaring over de betrouwbaarheid dus luiden: "Geeft geen betrouwbaar (c.q. getrouw) beeld" en moet de paragraaf over het al dan niet voldoen aan de wettelijke voorschriften luiden: "in overeenstemming met CV c.q. BBV". Wanneer echter de voorkeur wordt gegeven aan het opmaken van een betrouwbare jaarrekening (om eens een blijkbaar ongedachte mogelijkheid te noemen) die in voorkomende gevallen in strijd is met CV c.q. BBV, zal de accountantsverklaring moeten luiden: "Geeft een betrouwbaar (c.q. getrouw) beeld; voldoet niet aan CV c.q. BBV". Just as simple as that. Echter, dit soort accountantsverklaringen ben ik nog nooit tegengekomen. Vandaar mijn opschrift boven dit artikel.

Flauwekul
Wat betreft het nieuwe BBV: een en al broddelwerk! Het valt buiten het bestek van dit artikel hier diep op in te gaan. Uit het gewraakte artikel blijkt dat de auteur er niet veel van begrepen heeft. De auteur heeft het over een relatie tussen dualisme en invoering van het BBV. Die relatie is er niet! Dualisme houdt in dat wethouders geen lid zijn van de gemeenteraad. Niet meer (en niet minder). Dat heeft dus helemaal niets te maken met de inrichting van een jaarrekening. Volgens het BBV heet de winst-en-verliesrekening "Programmarekening". Wat een flauwekul! Laten ze bij de overheid toch alsjeblieft gewoon Nederlands praten! Laten we het beestje gewoon bij z'n naam blijven noemen: "Winst-en-verliesrekening" of "Rekening van baten en lasten". Dan begrijpt iedereen waar je het over hebt.
Volgens het BBV wordt de inrichting van de begroting en de rekening over gelaten aan de gemeenteraad. Gevolg: die inrichting is dus in veel gevallen om te huilen! Zo heeft bijvoorbeeld gemeente Rotterdam haar begroting en jaarrekening, met een omvang van circa 4,6 miljard euro, opgedeeld in slechts 14 nietszeggende posten als "Veiligheid", "Volksgezondheid", "Milieu", etc. Aan een dergelijke begroting en jaarrekening heb je dus helemaal niets.
In tegenstelling tot wat de auteur zegt, is die "programmarekening" wel degelijk functioneel ingedeeld! De auteur weet kennelijk niet wat een functionele indeling is. De auteur meldt (met instemming?) dat volgens het BBV een categoriaal ingedeelde winst-en-verliesrekening niet meer verplicht is. Dat klopt. Maar wat was er mis met de in de CV opgenomen verplichting tot het (ook) opnemen van een dergelijke rekening? Wat is er mis aan als gemeenteraadsleden kennis nemen van en beslissen over de totale omvang van de personeelskosten, de afschrijvingskosten en de rentebaten en -lasten? Wat was er mis met de wèl in de CV maar niet in het BBV opgenomen verplichting tot het geven van een nadere specificatie van die personeelskosten, rentekosten en afschrijvingen? Wat was er mis met de wèl in de CV maar niet in het BBV opgenomen verplichting tot het geven van een specificatie van de geldstromen die omgaan in de grondexploitatieprojecten? Dat zijn vaak projecten waar heel veel geld in om gaat en bijzondere risico's aan zijn verbonden.
En dan al dat domme geklets over Burgerlijk Wetboek en de vergelijking van CV c.q. BBV met het BW. Het was wenselijk geweest dat de makers van dat BBV eens wat meer gekeken hadden naar dat BW. De kwaliteit van wetgeving is in het BW van een heel veel hoger gehalte dan in dat BBV. Het gebruik van termen als "Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume" (alleen al grammaticaal en ook inhoudelijk klopt er niks van dit soort taalgebruik!) en een nonsens-onderscheid tussen "Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut" en "Investeringen met een economisch nut" zijn geen ridicule pogingen tot het creëren van een vakjargon bij een zogenaamde eigenheid, maar er worden vergaande gevolgen aan verbonden, leidend tot misleidende jaarrekeningen. Toepassing van het BBV leidt tot een grote janboel waar het gaat over de verwerking van bijvoorbeeld pensioenverplichtingen en zoiets als vakantiegeld- en vakantiedagenverplichtingen en de daarbij behorende kosten. Toepassing van het BBV leidt tot een grote janboel waar het gaat over de verwerking van (sommige) vaste activa en de daarbij behorende afschrijvingskosten. En wat te zeggen van zoiets als een "Resultaat voor bestemming" en een "Resultaat na bestemming"? Beide bestaan niet! Er is maar één resultaat, en dat is het resultaat, dat wil zeggen: het saldo van de baten en de lasten.

Alweer een mythe doorgeprikt
De auteur heeft het over zoiets als eigenheid van gemeenten, een regelmatig terugkerend begrip in die kringen. Is er in dit kader zoiets als eigenheid? Jazeker, maar dan uitsluitend in kwalitatieve zin: een grote amateuristische klerezooi. Dat geldt voor de jaarrekeningen van de meeste gemeenten en de accountantsverklaringen daarbij!
Het door mij gewraakte artikel puilt nog meer uit van klinkklare nonsens geponeerd door auteur en diverse anderen. Ik beperk mij tot het bovenstaande.
Dat hele BBV verdient het binnen de kortste keren in de prullenbak te belanden.
De burgers verdienen het door hun overheid en accountants correct te worden geïnformeerd over de besteding van hun belastinggeld.

www.leoverhoef.nl
Voor heel veel meer informatie over het ontzagwekkende geknoei in menige gemeentelijke (en provinciale) jaarrekening, over mijn onderzoeksresultaten met naam en rugnummer, over hoe bijvoorbeeld Justitie omgaat met aangiften van boekhoudfraude bij gemeenten, een Raad van Tucht accountants vrijspreekt omdat geknoei in gemeentelijke jaarrekeningen blijkbaar vaker voorkomt, het bestuur van ons NIVRA (niet) reageert op mijn jarenlange noodkreten, en nog heel veel meer, verwijs ik de geïnteresseerde lezer naar de website www.leoverhoef.nl. De lezer vindt daar ook mijn commentaar bij de in het gewraakte artikel ook opgenomen onder-de-maatse reactie van het NIVRA op mijn kritiek, een commentaar dat de lezer van 'de Accountant' blijkbaar niet hoefde te kennen.