Dossier: Hendrik-Ido-Ambacht
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 10 oktober 2005

Gemeenteraad van
gemeente Hendrik-Ido-Ambacht
Postbus 34
3340 AA Hendrik-Ido-Ambacht

Betreft:  Jaarrekening 2004 gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Het nadelig saldo over het jaar 2004 bedraagt € 0,643 miljoen
Aldus de suggestie in uw jaarverslag over 2004
Is deze suggestie juist?
Nee, want het tekort is in werkelijkheid € 1,183 miljoen

Geachte Raad,

Zoals naar de jaarrekeningen van inmiddels zo'n 100 andere gemeenten en provincies heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Hendrik-Ido-Ambacht betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Programmaverslag 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een negatief bedrag is van € 643.000.
Het staat te lezen op pagina 58: "De jaarrekening sluit met een negatief resultaat van € 643.186".
Het staat te lezen op pagina 60: "De jaarrekening sluit met een nadelig resultaat van € 643.186."
Het staat te lezen op eveneens pagina 58: "... resteert een nadelig rekeningsaldo van € 643.000."
Het overzicht op pagina 58 (i.c. de Rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het tekort van € 643.000.
In de balans (pagina 62) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Rekeningsaldo - negatief - € 643.000."
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 62) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004 € 16,850 miljoen en per 31.12.2003 € 18,033 miljoen. Er is dus sprake van een afname van het Eigen vermogen van € 1,183 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 1,183 miljoen.
Dit bedrag van negatief € 1,183 miljoen als werkelijk (nadelig) saldo van de baten en de lasten, komt overigens niet overeen met wat midden in het overzicht op pagina 58 "Resultaat voor bestemming" van € 473.000 wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was bovendien veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 58 onder en na dit "Resultaat voor bestemming" (i.c. "Saldo van baten en lasten") is opgenomen, is dus fout, onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.
Kortom, de conclusie is dat het werkelijke saldo van de baten en de lasten over 2004 negatief € 1,183 miljoen bedraagt en dat er van de Rekening op pagina 58 helemaal niets klopt.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost" de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 10, 13, 16, etc). Opvallend is dat deze bedragen niet overeenkomen met de baten en de lasten zoals die in de Rekening op pagina 58 worden weergegeven. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van negatief € 1,183 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat
  • een (onbekend) bedrag van de vaste activa in plaats van aan de debetzijde van de balans te zijn opgenomen, op één van de posten van de creditzijde van de balans, in dit geval het eigen vermogen, is afgetrokken. Hierdoor worden de vaste activa en uiteraard ook het eigen vermogen, i.c. de reserves, voor een te laag en dus verkeerd bedrag weergegeven. Omdat op deze vaste activa niet wordt afgeschreven, ontbreekt een (onbekend) bedrag aan afschrijvingslasten in de rekening, waardoor de kosten van veel activiteiten te laag weergegeven worden.
  • onder het eigen vermogen bedragen voorkomen die in het geheel geen reserves zijn, maar verplichtingen. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld. Het betreft ten minste de "reserve" onderhoud begraafplaatsen. Bovendien is deze verplichting tot een onbestaand negatief bedrag opgenomen.
  • onder de voorzieningen ten minste een voorziening uit hoofde van pensioenverplichtingen jegens oud-wethouders ontbreekt. Hierdoor wordt het eigen vermogen, i.c. de reserves, te hoog en dus verkeerd voorgesteld.
Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde tekort van € 0,643 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de jaarrekening komt veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Programmaverslag 2004" dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk aan te dringen op het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

Het valt op dat de hele verantwoording van circa € 60 miljoen aan ontvangsten en uitgaven slechts is opgedeeld in 7 opbrengst- en kosten-posten. Al de penningmeester van de lokale voetbalvereniging zal het uitgebreider doen. Een zich respecterende gemeenteraad zal hier geen genoegen mee nemen!

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. U kunt dit overigens het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.

Volgens de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u gaat vaststellen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef