Dossier: Haarlemmermeer
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 7 januari 2006

De gemeenteraad van
gemeente Haarlemmermeer
Postbus 250
2130 AG Hoofddorp

Betreft: Jaarrekening 2004 van gemeente Haarlemmermeer

Het batig saldo over het jaar 2004 bedraagt (positief) € 5,670 miljoen
Aldus de suggestie in uw jaarverslag over 2004
Is deze suggestie juist?
Nee, want in werkelijkheid was er een negatief saldo van € 18,284 miljoen

Geachte Raad,

Zoals eerdere jaarrekeningen van uw gemeente en die van andere gemeenten heb ik ook de jaarrekening 2004 van uw gemeente bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en inmiddels de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbaar zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Haarlemmermeer betrouwbaar? Nee!

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarstukken 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten een (positief) bedrag is van € 5,670 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 188: "Over 2004 bedraagt het positieve resultaat € 5,670 miljoen".
Het staat te lezen op pagina 202: "De jaarrekening over het dienstjaar 2004 sluit met een voordelig exploitatiesaldo van € 5,670 miljoen ...".
Het overzicht op pagina 197 met opschrift: "Programmarekening 2004" (i.c. de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 5,670 miljoen.
In de balans (pagina 177) staat onder "Eigen vermogen" eveneens te lezen: "Saldo van de programmarekening: € 5,670 miljoen".
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004!

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 177) bedraagt het eigen vermogen per 31.12.2004 € 349,056 miljoen en per 31.12.2003 (na correctie voor ten onrechte onder het eigen vermogen opgenomen tariefegalisatierekeningen van € 6,0 miljoen) € 367,340 miljoen. Er is dus sprake van een afname van het eigen vermogen van € 18,284 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten , d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 18,284 miljoen.

Dit bedrag van € 18,284 miljoen als werkelijk (nadelig) saldo van de baten en de lasten komt niet overeen met wat midden in het overzicht "Programmarekening 2004" op pagina 197 "Resultaat voor bestemming" van (negatief) € 24,284 miljoen wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was overigens veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 197 onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.


Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van nadelig € 18,284 miljoen is overigens alleen goed als bijvoorbeeld het eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:
Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 5,670 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost?") de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 49, 51, 53, etc.). Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 24,284 miljoen dat op pagina 197 als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van (negatief) € 18,284 miljoen. Dat betekent dat onder deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuiste bedragen zijn opgenomen of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beheer van het gemeentebestuur te beoordelen.

In de balanscijfers per 31.12.2003, zo ook in de jaarrekening 2003, zijn de tariefegalisatierekeningen opgenomen onder het eigen vermogen, terwijl deze in de balanscijfers per 31.12.2004 zijn opgenomen onder de voorzieningen. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.


In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, ja zelfs over zoiets als "structurele weerstandscapaciteit" en "incidentele weerstandscapaciteit", over zoiets als "arbeidskosten gerelateerde verplichtingen" (alleen al grammaticaal klopt hier helemaal niets van), over zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut", en zoiets als "geconsolideerde cijfers" en "concern" (Haarlemmermeer is geen concern). Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Jaarstukken 2004" aanzienlijk toegankelijker maken.

Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en alle lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dat zal het inzicht in waar het echt over gaat, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet in de balans tot uitdrukking komende verplichtingen" (pagina 192) wordt niets gezegd over de verplichtingen terzake van vakantiegeld en vakantiedagen. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans de financiële positie niet goed weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3, dat een betrouwbare jaarrekening eist.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a. de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b. de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de relatie tussen geldbedragen en teksten.

De rekening van baten en lasten over 1998 sloot met een saldo van € 1,6 miljoen. Het werkelijke saldo was € 14,6 miljoen. Er werd dus € 13,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 1999 sloot met een saldo van € 2,3 miljoen. Het werkelijke saldo was € 11,3 miljoen. Er werd dus € 9,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2000 sloot met een saldo van € 4,9 miljoen. Het werkelijke saldo was € 221,9 miljoen. Er werd dus € 217,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2001 sloot met een saldo van € 7,4 miljoen. Het werkelijke saldo was € 7,1 miljoen. Er werd dus € 0,3 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2002 sloot met een negatief saldo van € 8,3 miljoen. Het werkelijke saldo was positief € 19,7 miljoen. Er werd dus € 28,0 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2003 sloot met een saldo van € 11,4 miljoen. Het werkelijke saldo was € 3,1 miljoen. Er werd dus € 8,3 miljoen verzwegen.
De rekening van baten en lasten over 2004 sluit met een positief saldo van € 5,7 miljoen. Het werkelijke saldo is negatief € 18,3 miljoen. Er wordt dus € 23,9 miljoen verzwegen.
Daarmee bedraagt de boekhoudfraude over deze jaren (per saldo) circa € 235 miljoen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef