Dossier: Eindhoven
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 7 november 2005

Gemeenteraad van
gemeente Eindhoven
Postbus 90150
5600 RB Eindhoven

Betreft: Jaarrekening 2004 gemeente Eindhoven

Over het jaar 2004 was er een batig saldo van € 22,4 miljoen
Aldus de suggestie in uw jaarrekening en jaarverslag over 2004
Is deze suggestie juist?
Nee, want in werkelijkheid was er een nadelig saldo van € 10,2 miljoen
Dat scheelt € 32,6 miljoen
Boekhoudfraude dus!

Geachte Raad,

Zoals eerdere jaarrekeningen van Eindhoven en jaarrekeningen van menige andere gemeente (zie www.leoverhoef.nl) heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Eindhoven bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Eindhoven betrouwbaar?

Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Concernverslag 2004" (wat een onzin, Eindhoven is geen concern) wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 22,4 miljoen.
Het staat bijvoorbeeld te lezen op pagina 6: "Batig saldo € 22,4 miljoen".
Het staat bijvoorbeeld te lezen op pagina 258: "... bruto-resultaat ... van € 22,4 miljoen voordelig. Voorgesteld wordt om dit resultaat als volgt te bestemmen ..."
Het overzicht op pagina 250 (i.c. de samenvatting van de rekening van baten en lasten) sluit eveneens met het bedrag van € 22,389 miljoen.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 266-267) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 329,356 miljoen en per 31.12.2003  € 339,519 miljoen. Er is dus sprake van een afname van het Eigen vermogen van € 10,163 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een nadelig saldo van baten en lasten van € 10,163 miljoen.

Dit bedrag van € 10,163 miljoen als werkelijk (nadelig) saldo van de baten en de lasten, komt niet overeen met wat midden in het overzicht "Programmarekening" (pagina 245-249) en de samenvatting daarvan (pagina 250) "Resultaat voor bestemming" van (positief) € 8,745 miljoen wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn. Het was veel duidelijker geweest als wat met "Resultaat voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in de overzichten op pagina 245-249 en 250 onder en na dit "Resultaat voor bestemming" is opgenomen, is onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Het werkelijke nadelig saldo van de baten en de lasten van € 10,163 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:
Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 22,4 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

In de hoofdstukken waar de zogenoemde programma's worden behandeld, zijn steeds (in de paragrafen "Wat heeft het gekost?" de baten en de lasten per programma gegeven (pagina 17, 24, 29, etc).  Al deze bedragen tezamen leveren echter het foute saldo op van € 8,8 miljoen dat op pagina 249 en pagina 250 als "Resultaat voor bestemming" aangeduid wordt en dat in het geheel niet overeenkomt met het werkelijke saldo van de baten en de lasten van negatief € 10,163 miljoen. Dat betekent dat al deze als baten en lasten aangeduide bedragen onjuist of op zijn minst verdacht zijn. Uiteraard zijn foute en verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 30,359 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 95,898 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 419,414 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 339,519 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, over een zogenaamd volgens de nieuwe wettelijke voorschriften (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)) stringenter onderscheid tussen reserves en voorzieningen (pagina 270), en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut". Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin zou het boekwerk "Concernverslag 2004" aanzienlijk dunner en (vooral) toegankelijker maken.
Overigens adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" (pagina 277) wordt niets gezegd over de verplichtingen uit hoofde van wachtgeld- en pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders en de vakantiegeld- en -dagenverplichtingen. Het zou weleens om een substantieel bedrag kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans terzake niet goed de financiële positie weer. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3.

Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. Of de jaarrekening aan deze niet onbelangrijke eis voldoet, kunt u het beste zelf beoordelen.

Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:
a.    de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;
b.    de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.
U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan, met name waar het gaat om de aansluiting tussen teksten en geldbedragen.

De winst-en-verliesrekening over 1998 sloot met een saldo van € 3,6 miljoen. Het werkelijke saldo was € 61,7 miljoen. Er werd dus € 58,1 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 1999 sloot met een saldo van € 8,6 miljoen. Het werkelijke saldo was € 108,5 miljoen. Er werd dus € 99,9 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een saldo van € 11,9 miljoen. Het werkelijke saldo was € 68,9 miljoen. Er werd dus € 57,0 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 5,5 miljoen. In werkelijkheid was er een nadelig van € 56,1 miljoen. Er werd dus € 61,6 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 15,3 miljoen. Het werkelijke saldo was € 12,7 miljoen. Er werd dus € 2,6 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een saldo van € 7,7 miljoen. Het werkelijke saldo is € 62,4 miljoen. Er werd dus € 54,7 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 22,4 miljoen. Het werkelijke saldo is € nadelig 10,2 miljoen. Er wordt dus € 32,6 verzwegen.
Daarmee bedraagt de boekhoudfraude over deze jaren (per saldo) ruim € 170 miljoen.

Graag was ik u van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef