Dossier: Dordrecht
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13

3962 JR Wijk bij Duurstede


Wijk bij Duurstede,
29 augustus 2005

Gemeenteraad van
Gemeente Dordrecht
Postbus 8
3300 AA Dordrecht

Betreft:
Jaarrekening 2004

Geachte Raad,


Zoals eerder de jaarrekeningen vanaf 2000 heb ik ook de jaarrekening 2004 van gemeente Dordrecht bekeken. Hieronder noem ik enkele belangrijke opvallendheden.

Voor u als gemeenteraad is de jaarrekening van uw gemeente een belangrijk document: hiermee legt het college van burgemeester en wethouders rekening en verantwoording aan u af over het gevoerde (financiële) beheer en verder is de jaarrekening voor u een belangrijk ijkmiddel voor de betrouwbaarheid van de begroting 2005 en binnenkort de begroting 2006. Op basis van deze begrotingen beslist u over de hoogte van de gemeentelijke belastingen en over het wel of niet doorgaan van belangrijke activiteiten. Ook voor de (geïnteresseerde) burgers is de jaarrekening een belangrijk document: d.m.v. de jaarrekening legt het gemeentebestuur al dan niet met uw instemming aan de burgers rekening en verantwoording af van het gevoerde (financiële) beheer. Het is dus erg belangrijk dat de jaarrekening en de begroting betrouwbare documenten zijn.
Is de jaarrekening 2004 van Dordrecht betrouwbaar?


Op verschillende plaatsen in het boekwerk "Jaarverslag 2004" wordt vermeld en gesuggereerd dat het saldo van de baten en de lasten in 2004 een bedrag is van € 17,438 miljoen.
Het staat te lezen op pagina 9: "Het jaarrekeningresultaat 2004 bedraagt € 17,4 mln positief."

Het staat te lezen op pagina 162: "Het jaarrekeningresultaat 2004 bedraagt € 17,4 mln positief."

Het staat te lezen op pagina 164: "Het saldo van de jaarrekening 2004 is dus € 17,4 mln positief."
De samenvatting van de rekening van baten en lasten op pagina 10 sluit eveneens met het saldo van € 17,438 miljoen.
Het overzicht op pagina 161 zonder opschrift (i.c. de rekening van baten en lasten) eindigt eveneens met het bedrag van € 17,438 miljoen. Hetzelfde geldt voor de samenvattingen daarvan op de pagina's 162 en 163. Het stond ook te lezen in het persbericht dat het gemeentebestuur naar aanleiding van het uitkomen van de jaarrekening deed uitgaan. Ook daarin wordt het onjuiste bedrag van € 17,4 miljoen als resultaat genoemd.
Dit is echter niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten in 2004.

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten laat zich afleiden uit de toename of afname van het Eigen vermogen. Volgens de balans (pagina 165-166) bedraagt het Eigen vermogen per 31.12.2004  € 540,895 miljoen en per 31.12.2003  € 524,891 miljoen. Er is dus sprake van een toename van het Eigen vermogen van € 16,004 miljoen. Dit is dus het werkelijke saldo van de baten en de lasten, d.w.z. een voordelig saldo van baten en lasten van € 16,004 miljoen.

Dit bedrag van € 16,004 miljoen als werkelijk (voordelig) saldo van de baten en de lasten, komt niet overeen met wat midden in het overzicht op pagina 161, dat in feite de rekening van baten en lasten is, "Saldo voor bestemming" van € 110,329 miljoen wordt genoemd, wat wèl het geval had moeten zijn.
Het was overigens veel duidelijker geweest als wat met "Saldo voor bestemming" wordt aangeduid, simpelweg was aangeduid met "Saldo van de baten en de lasten". Alles wat in het overzicht op pagina 161 onder en na dit "Saldo voor bestemming" is opgenomen, is dus fout, onzin en niet relevant en leidt af van wat dit getal in werkelijkheid is, en had er dus niet moeten staan.

Een andere conclusie is dat, omdat wat als saldo van baten en lasten wordt gepresenteerd, nìet het werkelijke saldo is, en wat in de programma- en thema-overzichten op de pagina's 29, 31, 32, 34 etc. als (werkelijke) baten en lasten wordt gepresenteerd maar opgeteld en afgetrokken het verkeerde saldo van € 17,438 miljoen geeft, en omdat niet bekend is welke bedragen onjuist zijn of ontbreken, daardoor àlle in de rekening en in de "Wat heeft het gekost"-overzichten op de pagina's 29, 31, 32, 34 etc, genoemde bedragen verdacht zijn geworden. Uiteraard zijn foute, maar ook verdachte cijfers volstrekt waardeloze informatie. Ze zijn dus totaal ongeschikt om het terzake gevoerde beleid van het gemeentebestuur te beoordelen en dus om uw belangrijkste taak als gemeenteraad te vervullen.


Het bedrag van het werkelijke overschot in 2004 van € 16,004 miljoen krijgt reliëf als we het bijvoorbeeld vergelijken met de opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2004 van € 21,654 miljoen (zie pagina 99). Dordrecht had dus in 2004 met bijna 75% minder kunnen volstaan. Hoe legt u dit aan uw burgers uit?

Het werkelijke saldo van de baten en de lasten van € 16,004 miljoen is alleen goed, als bijvoorbeeld het Eigen vermogen per 31.12.2003 en per 31.12.2004 correct zijn weergegeven. Echter, ten minste moet geconstateerd worden dat:
Door deze tekortkomingen in de presentatie van de vaste activa, de verplichtingen en het eigen vermogen stelt de jaarrekening ook niet in staat door vermogensvergelijking het werkelijke saldo van de baten en lasten af te lezen. Aan de jaarrekening is dus wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van € 17,438 miljoen is, maar stelt niet in staat te zien wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is.

Volgens de jaarrekening 2003 bedroegen de voorzieningen per 31-12-2003 € 84,887 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 96,348 miljoen is. Volgens de jaarrekening 2003 bedroeg het Eigen vermogen per 31-12-2003 € 536,901 miljoen, terwijl dat volgens de jaarrekening 2004 € 524,891 miljoen is. In beide gevallen is een goedkeurende accountantsverklaring gegeven. Ten minste een van beide accountantsverklaringen is dus ten onrechte goedkeurend.

In de jaarrekening komt heel veel onzin voor, bijvoorbeeld waar het gaat over reserves, over voorzieningen, zelfs over het optellen van deze twee geheel verschillende balansposten (zie pagina 110), over zoiets als solvabiliteit (pagina 167), over zoiets als "jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen" (alleen grammaticaal al klopt hier helemaal niets van), en waar het gaat over zoiets als weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit, en zoiets als "investeringen met een economisch nut" en "investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut"(pagina's 165 en 169). Deze onzin leidt alleen maar af. Het weglaten van deze onzin en het hanteren van gewoon gangbaar Nederlands zou het boekwerk "Jaarverslag 2004" aanzienlijk toegankelijker hebben gemaakt.
Ook adviseer ik u sterk tot het opheffen van alle reserves, deze samen te voegen tot één Algemene reserve, en alle baten en lasten op te nemen in waar ze thuishoren, namelijk in de begroting respectievelijk in de rekening van baten en lasten. Dit zal het inzicht in waar het echt over hoort te gaan, aanmerkelijk verbeteren.

In het overzicht "Niet uit de balans blijkende verplichtingen" (pagina 176) wordt niets gezegd over de omvang van de buiten de balans gehouden verplichtingen uit hoofde van wachtgeld- en pensioenverplichtingen van bijvoorbeeld (oud-)wethouders en de vakantiegeld- en -dagenverplichtingen. Het zou weleens om substantiële bedragen kunnen gaan. Overigens hadden deze verplichtingen zondermeer in de balans moeten zijn opgenomen. Nu dit niet gebeurd is, geeft de balans een totaal verkeerd beeld van de financiële positie. Dit laatste is in strijd met BBV artikel 3.


Volgens BBV artikel 3 moeten de jaarstukken met name voor raadsleden goed begrijpelijk zijn. U kunt het beste zelf beoordelen of aan deze eis voldaan is.


Volgens BBV artikel 25 lid 2 moet de verantwoording inzicht bieden in:

a.    de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd;

b.    de wijze waarop getracht is de beoogde maatschappelijke effecten te bereiken.

U kunt zelf het beste de vraag beantwoorden of aan deze eisen is voldaan.


Volgens de Gemeentewet moet de gemeenteraad de jaarrekening vaststellen en kennis nemen van het jaarverslag. Het is volstrekt onduidelijk waar de jaarrekening begint en eindigt en wat het jaarverslag is, en dus wat u gaat vaststellen.


De winst-en-verliesrekening over 2000 sloot met een saldo van € 12,4 miljoen. Het werkelijke saldo was € 143,5 miljoen. Er werd dus € 131,1 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2001 sloot met een saldo van € 3,9 miljoen. Het werkelijke saldo was € 15,4 miljoen. Er werd dus € 11,5 miljoen verzwegen.
De winst-en-verliesrekening over 2002 sloot met een saldo van € 16,3 miljoen. Het werkelijke saldo was € 55,0 miljoen. Er werd dus € 38,7 miljoen verzwegen.

De winst-en-verliesrekening over 2003 sloot met een saldo van € 94,2 miljoen. Het werkelijke saldo was € 66,3 miljoen. Er werd dus € 27,9 miljoen verzwegen.

De winst-en-verliesrekening over 2004 sluit met een saldo van € 17,4 miljoen. Het werkelijke saldo is € 16,0 miljoen. Er wordt dus € 1,4 miljoen verzwegen.

Daarmee bedraagt de boekhoudfraude over deze jaren (per saldo) ruim € 160 miljoen. Ruim voldoende om de OZB gedurende enige jaren over te slaan.


Over al mijn bevindingen over genoemde jaarrekeningen heb ik u de afgelopen jaren uitvoerig bericht. Omdat u mijn conclusies telkens wenste te ontkennen, heb ik inmiddels bij Justitie aangifte gedaan van boekhoudfraude. Opvallend is dat uw eigen Rekenkamer (in haar rapport over haar onderzoek naar de jaarrekening 2004) inmiddels mijn conclusie over de jaarrekening 2003 dat er in dat jaar geen sprake was van een overschot van € 94,2 miljoen maar van € 66,3 miljoen, volledig onderschrijft. Ook mijn conclusie over de jaarrekening 2004 dat er in werkelijkheid sprake is van een overschot van € 16,0 miljoen in plaats van de als zodanig gepresenteerde € 17,4 miljoen, wordt door de Rekenkamer volledig onderschreven. Ik denk dat een herwaardering van mij en mijn waarschuwingen aan u in de afgelopen jaren stellig op zijn plaats is.

Graag was ik u wederom van dienst.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef