Dossier: Den Haag
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede,  25 augustus 1999

Gemeenteraad van
Gemeente Den Haag
Postbus 12600
2500 DJ  's-Gravenhage

Betreft: Jaarrekening 1998

Geachte raad,

Met mijn brief aan u van 15.1.1999 deed ik u enige opmerkingen bij de jaarrekening 1997 van uw gemeente toekomen. Ik liet u weten dat de begeleidende teksten bij de jaarrekening alsook de rekening (van baten en lasten) weliswaar suggereerden dat in 1997 een saldo van baten en lasten van ƒ 989 miljoen was behaald, maar dat de jaarrekening als geheel in werkelijkheid een saldo van baten en lasten aangaf van ƒ 1.450 miljoen. Ik liet u echter ook weten dat aan de jaarrekening zelf te ontlenen was dat veel baten en lasten om allerlei redenen volstrekt onjuist bepaald en dus onjuist weergegeven waren, en dat dus ook het saldo dat de jaarrekening in werkelijkheid aangaf van ƒ 1.450 miljoen, niet het werkelijke saldo was. Door alle fouten in de jaarrekening was daaraan zelfs in het geheel niet te ontlenen wat de omvang van de baten en de lasten en het saldo daarvan in werkelijkheid was. Hetzelfde gold ook voor de reserves. Ook wat als reservepositie getoond werd, klopte in het geheel niet.
Kortom, de jaarrekening 1997 stelde volstrekt niet in staat om een oordeel, laat staan een verantwoord oordeel, te vormen over de financiële positie en over de baten en de lasten en het saldo daarvan. En daar ging het toch in eerste instantie om! De jaarrekening voldeed alleen daarom ook al niet aan belangrijke wettelijke voorschriften. Dat betekende dat de jaarrekening 1997 totaal ongeschikt was als sturings- en verantwoordingsinstrument. Dat betekende ook dat u de geïnteresseerde burger belangrijke informatie onthield, informatie waar hij wel degelijk recht op had!

Inmiddels heb ik ook de jaarrekening 1998 van de gemeente Den Haag bekeken. Wat ik zei over de jaarrekening 1997, geldt evenzo voor de jaarrekening 1998. Ook van de jaarrekening 1998 klopt heel veel niet.

Volgens het Jaarverslag en andere begeleidende teksten en volgens de rekening (van baten en lasten) zou er sprake zijn van een voordelig saldo van baten en lasten van ƒ 63 miljoen. Echter, ook nu laat bestudering van de jaarrekening zien dat dit beslist niet waar is. Ook dit keer is dit niet het werkelijke saldo van de baten en de lasten. Ook nu weer zijn er baten en lasten buiten de rekening om in de jaarrekening verwerkt en zijn er bedragen in de rekening opgenomen die niets met baten en lasten te maken hebben. Ook dit keer is de rekening weer een bonte verzameling van "sommige baten en sommige lasten en veel andere willekeurige bedragen". De jaarrekening als geheel zelf laat zien dat het werkelijke saldo van de baten en de lasten (althans volgens de jaarrekening) ƒ 267 miljoen is. In werkelijkheid is het saldo van de baten en de lasten zelfs een heel ander bedrag, maar dat is vanwege de vele tekortkomingen van de jaarrekening niet vast te stellen. Wat ik zei van de reservepositie ultimo 1997, geldt onverminderd ook voor de reservepositie ultimo 1998. Wat de balans daarvan zegt, klopt in geen velden of wegen: reserves onder de voorzieningen, voorzieningen onder de reserves, ontbrekende verplichtingen, etc. etc.

Het bedrag van ƒ 267 miljoen bereken ik simpelweg door het saldo van het eigen vermogen ultimo 1998 (volgens uw jaarrekening ƒ 954 miljoen) af te trekken van het saldo van het eigen vermogen ultimo 1997 (volgens uw jaarrekening ƒ 687 miljoen). Het verschil (i.c. ƒ 267 miljoen) is namelijk, hoe je het ook keert of wendt, per definitie en naar zijn aard, het saldo van de baten en de lasten. Dit laatste althans onder de veronderstelling dat het eigen vermogen correct weergegeven wordt. Echter, tenminste zijn de zogenoemde reserves "geoormerkte rijksgelden" helemaal geen reserves maar verplichtingen, geldt hetzelfde (geheel of ten dele) voor de reserves "egalisatierekeningen" en zijn diverse als voorziening gepresenteerde bedragen (geheel of ten dele) beslist geen voorziening.

Voor een nadere opsomming van de tekortkomingen van uw jaarrekening en toelichting daarbij verwijs ik u naar mijn brief van 15.1.1999 over de tekortkomingen van de jaarrekening 1997.

Kortom,
  aan de jaarrekening is derhalve wèl te ontlenen dat het saldo van de baten en de lasten niet het gesuggereerde bedrag van ƒ 63 miljoen is, maar diezelfde jaarrekening stelt niet in staat daaraan te ontlenen wat dan het saldo van de baten en de lasten wèl is. Vergist u zich niet: de tekortkomingen in de rekening van baten en lasten (enerzijds te weinig baten en lasten, anderzijds bedragen als baten en lasten opgevoerd die in het geheel geen baten en lasten zijn, en verder foutief bepaalde baten en lasten) beïnvloeden de meeste posten van de rekening, zodat elke post van de rekening gewantrouwd moet worden!

Het valt ook nu weer op dat de (wettelijk verplichte) toelichtingen op de reserves en de voorzieningen voor een belangrijk deel ontbreken, waardoor de jaarrekening terzake van de reserves en de voorzieningen niet dat inzicht geeft dat een gebruiker nodig heeft en waartoe de wet overigens verplicht.

Wat ook opvalt is de passage op pagina 21 van uw "Jaarverslag" waar staat:
"Het financiële resultaat (saldo van baten en lasten) over 1998 is voor het eerst sinds jaren positief: f 31,1 mln voordelig". Het is gewoonweg niet waar. De rekening over 1997 eindigde met een positief saldo van ƒ 989 miljoen. Hieruit blijkt dat uzelf niet weet waar u het over heeft.

Het bovenstaande betekent alweer dat u uzelf en de burgers van uw gemeente totaal verkeerd voorlicht met uw jaarrekening en dat u nog steeds uw gemeente bestuurt op basis van volstrekt verkeerde cijfers.

Graag verneem ik uw reactie.


Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef