Dossier: Apeldoorn
drs. L.W. Verhoef
registeraccountant
Kersengaard 13
3962 JR Wijk bij Duurstede


Wijk bij Duurstede,  1 december 1999

Gemeenteraad van
Gemeente Apeldoorn

Postbus 9033
7300 ES  Apeldoorn

Betreft: Jaarrekening 1998

Geachte raad,

Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de reactie van uw raad van 23 november j.l. op mijn brief aan u van 17 augustus j.l. over de kwaliteit c.q. betrouwbaarheid, of beter gezegd: onbetrouwbaarheid, van de jaarrekening 1998 van uw gemeente en - in het verlengde daarvan - van uw begrotingen 1999 en 2000.
Zoals u waarschijnlijk weet, deed ik in de afgelopen tijd aan meer gemeenten en provincies mijn commentaar op hun jaarrekeningen (en begrotingen) toekomen. (Zie ook mijn bijdrage in de Volkskrant van 25 oktober j.l.) Weinigen daarvan namen de moeite een zo uitvoerige reactie te formuleren als u dat deed. De meeste gemeenten en provincies (zo ze al reageren) melden mij dat hun accountant de jaarrekening goed vindt en de toezichthouder (provincie c.q. ministerie) ook, en dat de jaarrekening "dus daarom" goed is. (Merkwaardige redenering, vindt u ook niet? Zo reageert u niet (of toch ook?)).
Dat u zo uitvoerig reageert, verdient waardering. De kwestie is er overigens belangrijk genoeg voor: begrotingen en jaarrekeningen zijn voor u als raad belangrijke sturings- en verantwoordingsinstrumenten. Die begrotingen en jaarrekeningen dienen gezien hun betekenis, dat zult u met mij eens zijn, betrouwbaar te zijn. Met name vanwege het aspect van de betrouwbaarheid schrijft de wet (i.c. de Gemeentewet) voor dat een accountant een onderzoek doet naar de betrouwbaarheid van de jaarrekening.

Ik schreef u dat uw jaarrekening een volstrekt onbetrouwbaar document is. Een jaarrekening, zo ook die van een gemeente en dus ook van uw gemeente, moet in de rekening een betrouwbaar beeld geven van de omvang van de baten en de lasten over het jaar en het saldo van die baten en lasten, en in de balans een betrouwbaar beeld van de financiële positie aan het begin en aan het eind van het jaar en m.n. van de omvang van de reserves. Uw jaarrekening 1998 geeft dat betrouwbare beeld niet. Uit m.n. de toelichtingen bij de balans en de rekening valt op te maken dat baten in een omvang van ƒ 58 miljoen en lasten in een omvang van ƒ 49,9 miljoen buiten de rekening en daarmee buiten de verantwoording zijn gelaten. Om redenen zoals door mij in mijn voorgaande brief genoemd, is het saldo van de (=alle) baten en lasten niet negatief ƒ 6,4 miljoen, maar positief ƒ 1,8 miljoen (afgezien van het feit dat veel baten en lasten totaal verkeerd weergegeven zijn).

De kans is groot dat door de presentatie van een verkeerd saldo van de baten en de lasten door u bepaalde besluiten zijn genomen, die niet of in andere vorm zouden zijn genomen, als u als raad(sleden) geweten had wat het werkelijke saldo van de baten en de lasten was.
Hetzelfde geldt voor de balans. Deze geeft, om redenen zoals door mij in mijn voorgaande brief genoemd, een totaal verkeerd beeld van de omvang van de reserves.

Of uw jaarrekening wèl of nìet voldoet aan bepaalde wettelijke voorschriften (in dit geval de zogenoemde Comptabiliteitsvoorschriften) is in dit kader in het geheel niet relevant. Onbetrouwbaar blijft onbetrouwbaar.
De betrouwbaarheid van informatie, in dit geval uw jaarrekening, wordt niet bepaald door wettelijke voorschriften, i.c. de Comptabiliteitsvoorschriften, maar door het waarheidsgehalte van de informatie. Wat betreft uw jaarrekening:
(Om in dit stadium eens uw eigen gedachten te ordenen, zou u zich op dit moment  de vraag kunnen stellen wat u liever heeft: een betrouwbare jaarrekening of een jaarrekening die voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften.)

D
e kern van mijn bezwaren tegen uw reactie in uw brief van 23 november j.l. zit in het begin van de 2e alinea van uw brief, waar u mij in de mond legt: "Uw conclusie is, dat de jaarrekening .... niet voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften en als gevolg daarvan geen tekort heeft van ƒ 6,4 mln. maar een overschot van ƒ 1,8 mln." Dit was echter niet mijn conclusie.
Mijn conclusie was dat uw jaarrekening onbetrouwbaar is.
Mijn conclusie was ook dat uw jaarrekening niet voldoet aan de Comptabiliteitsvoorschriften, omdat die (o.a.) voorschrijven
(Leest u het eens na in Comptabiliteitsvoorschriften artikelen 3, (9), 27 en 33.)

In uw reactie bevestigt u zelfs (wellicht onbedoeld, maar dan toch), door u te verdedigen met een beroep op de Comptabiliteitsvoorschriften, dat het waar is wat ik beweer:
Ik begrijp niet hoe intelligente mensen, waarvoor ik u toch zeker aanzie, menen dat er (interpretaties van) wettelijke voorschriften zouden bestaan (i.c. de Comptabiliteitsvoorschriften) die zouden toestaan dat een jaarrekening en een begroting een verkeerd en dus misleidend beeld mag geven van de werkelijkheid. Dat dit ook nog allemaal op het Internet, op een door het ministerie van Binnenlandse Zaken verzorgde site, te vinden is (wat inderdaad het geval is), is hoogst beschamend.
(Ik neem thans overigens niet de moeite te reageren op alle onzin die u aan de Comptabiliteitsvoorschriften meent te kunnen ontlenen en in uw reactie aan mij verwoordt. Ik denk ook dat de meesten van u zelf van die onzin helemaal niets begrijpen; dat heb je nou eenmaal als het om onzin gaat.)


Intussen zit u wel met een jaarrekening en met begrotingen waarmee u zichzelf, dat is nog tot daaraantoe, maar ook "uw" burgers en andere geïnteresseerden zwaar voor de gek houdt (en dan gebruik ik nog "nette" taal).


Wat uw accountant betreft:
Uw accountant beweert van beide het tegendeel.
In uw reactie aan mij geeft u mij ten minste gelijk waar het gaat om de (on)betrouwbaarheid van de jaarrekening. Het lijkt mij daarom dat uw eigen mening over uw accountant, die u aan het eind van de voorlaatste alinea geeft, inconsistent is. Ik denk ook dat er aanleiding is dat u uw mening over "niet één accountant" moet bijstellen. Ten minste betreft het uw eigen accountant.


Uw begrotingen 1999 en 2000 zullen even onbetrouwbaar zijn als de jaarrekening 1998. Welke baten en lasten zijn er buiten gelaten? In welke omvang? Hoeveel fictieve rentelasten zitten er in? Welke verplichtingen ontbreken? Wat betekent dat voor het saldo van de begroting?
Het is derhalve niet verantwoord om met deze begrotingen uw gemeente te besturen. Het maakt hierbij niet uit of die onbetrouwbare begrotingen nu wel of niet voldoen aan de Comptabiliteitsvoorschriften.

Uw reactie te vernemen stel ik wederom op prijs.

Met vriendelijke groet en hoogachting,

L.W. Verhoef